Quản lý kháng sinh trong nuôi tôm đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng vùng nuôi, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Điểm đáng chú ý là câu chuyện về kháng sinh không chỉ nằm ở việc “có dùng hay không”. Quan trọng hơn là vì sao sử dụng, sử dụng trong trường hợp nào, dùng như thế nào và sau khi sử dụng thì quản lý ra sao.
Đối với người nuôi, điều này đặt ra một cách tiếp cận khác: thay vì chờ đến khi vấn đề xuất hiện mới tìm đến thuốc, cần xây dựng một quy trình quản lý chủ động hơn ngay từ đầu vụ.
Kháng sinh không nên là lựa chọn đầu tiên của một vụ nuôi
Trong một hệ thống nuôi tôm, sức khỏe vật nuôi chịu ảnh hưởng đồng thời bởi nhiều yếu tố như chất lượng nước, nền đáy, hệ vi sinh, thức ăn, mật độ nuôi và điều kiện thời tiết.
Khi một yếu tố mất cân bằng, đàn tôm có thể chịu áp lực và nguy cơ phát sinh vấn đề sức khỏe có thể tăng lên.
Trong bối cảnh đó, việc sử dụng kháng sinh không thể thay thế cho quản lý môi trường và an toàn sinh học. Thuốc chỉ là một công cụ trong những trường hợp có căn cứ chuyên môn phù hợp, chứ không phải giải pháp cho mọi bất thường trong ao.
Cách tiếp cận hiệu quả hơn là giảm nguy cơ trước khi phải xử lý bằng thuốc.
Đúng bệnh mới là bước đầu tiên để quyết định sử dụng thuốc
Một biểu hiện bất thường trong ao không đồng nghĩa ngay với việc cần dùng kháng sinh.
Tôm giảm ăn, tăng trưởng không đồng đều, thay đổi hoạt động hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu xác định sai nguyên nhân, việc lựa chọn thuốc cũng có thể không phù hợp.
Vì vậy, quy trình hợp lý nên bắt đầu từ quan sát, đánh giá và chẩn đoán, sau đó mới xem xét đến việc sử dụng thuốc theo chỉ định chuyên môn.
Đây cũng là tinh thần của quy định về kê đơn thuốc thú y trong nuôi trồng thủy sản. Thông tư 12/2020/TT-BNNPTNT quy định lộ trình kê đơn đối với thuốc thú y dùng để điều trị bệnh trong nuôi trồng thủy sản, trong đó các loại hình nuôi thủy sản khác áp dụng từ ngày 01/01/2025. :chatgpt-content-reference{index=”1″}
Ba yếu tố cần đặc biệt chú ý sau khi sử dụng thuốc
Khi một ao nuôi đã sử dụng thuốc, công việc quản lý không kết thúc ở thời điểm đưa thuốc vào ao.
Người nuôi cần kiểm soát đồng thời loại thuốc, cách sử dụng và thời gian ngừng thuốc theo đúng chỉ định và hướng dẫn áp dụng cho sản phẩm.
Đặc biệt, thời gian ngừng thuốc có liên quan trực tiếp đến kế hoạch thu hoạch. Việc thu hoạch cần được thực hiện sau khi đáp ứng thời gian ngừng thuốc tương ứng, nhằm hạn chế nguy cơ tồn dư thuốc trong sản phẩm.
Điều này cho thấy lịch sử sử dụng thuốc của một ao nuôi không phải là thông tin để “ghi cho có”. Đó là một phần của hồ sơ sản xuất.
Hồ sơ sử dụng thuốc ngày càng quan trọng
Một vụ nuôi có thể trải qua nhiều tháng và nhiều biến động. Nếu không ghi nhận đầy đủ, rất khó xác định một loại thuốc đã được sử dụng vào thời điểm nào, cho ao nào và trong điều kiện nào.
Vì vậy, người nuôi nên xây dựng hồ sơ có khả năng liên kết giữa:
- Ao hoặc lô nuôi.
- Tình trạng cần xử lý.
- Thuốc và lượng sử dụng.
- Thời điểm sử dụng.
- Người thực hiện.
- Kế hoạch và thời điểm thu hoạch.
Khi các dữ liệu được lưu trữ đầy đủ, người nuôi không chỉ biết “đã dùng thuốc gì” mà còn có thể nhìn lại toàn bộ quá trình của một ao nuôi.
Đó chính là nền tảng của truy xuất nguồn gốc.
Từ một ao nuôi đến cả chuỗi sản xuất
Ngày nay, chất lượng thủy sản không còn chỉ được đánh giá tại nhà máy chế biến. Chất lượng của sản phẩm cuối cùng có liên quan đến toàn bộ quá trình hình thành nguyên liệu.
Nếu vùng nuôi kiểm soát tốt đầu vào, môi trường, sức khỏe vật nuôi và lịch sử sử dụng thuốc, doanh nghiệp chế biến sẽ có cơ sở tốt hơn để kiểm soát nguyên liệu.
Ngược lại, nếu dữ liệu từ vùng nuôi bị thiếu hoặc không thể đối chiếu, việc kiểm soát ở các công đoạn phía sau sẽ trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy, quản lý kháng sinh thực chất là một phần của quản lý chất lượng cả chuỗi.
Phòng ngừa bắt đầu từ việc hiểu môi trường ao
Nếu muốn giảm sự phụ thuộc vào các biện pháp xử lý khi vấn đề đã xảy ra, người nuôi cần quay trở lại những yếu tố nền tảng của ao nuôi.
Đó là theo dõi chất lượng nước, quản lý chất hữu cơ, duy trì hệ vi sinh phù hợp, kiểm soát nền đáy, quản lý thức ăn và theo dõi những thay đổi của thời tiết.
Đặc biệt sau những giai đoạn mưa lớn, giao mùa hoặc thời tiết biến động, việc quan sát và kiểm tra các yếu tố môi trường càng trở nên quan trọng.
Thay vì chỉ đặt câu hỏi “Ao đang có vấn đề gì?”, người nuôi có thể bắt đầu bằng câu hỏi “Điều gì đang thay đổi trong hệ thống này?”
Cách suy nghĩ đó giúp chuyển quản lý ao từ phản ứng sang chủ động hơn.
CANCO đã xây dựng nội dung quản lý ao nuôi tôm theo hệ sinh thái để chia sẻ thêm về mối liên hệ giữa nước, đáy ao, tảo, vi sinh và sức khỏe vật nuôi.
Kháng sinh hợp lý cũng là bảo vệ giá trị của sản phẩm
Đối với ngành tôm, vấn đề dư lượng thuốc không chỉ ảnh hưởng đến một ao nuôi.
Nếu sản phẩm không đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm hoặc có vấn đề về dư lượng, tác động có thể lan sang doanh nghiệp thu mua, nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ.
Chính vì vậy, kiểm soát thuốc ngay từ vùng nuôi có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ kiểm tra sản phẩm ở công đoạn cuối.
Quản lý tốt từ đầu giúp tăng khả năng kiểm soát chất lượng xuyên suốt chuỗi sản xuất.
CANCO nhìn câu chuyện này từ góc độ phòng ngừa
CANCO cho rằng một hệ thống nuôi hiệu quả không nên được xây dựng xoay quanh việc xử lý càng nhiều vấn đề càng tốt, mà cần hướng tới việc giảm số lần phải xử lý bằng cách hiểu và kiểm soát nguyên nhân từ sớm.
Điều đó bắt đầu từ việc theo dõi ao nuôi, quan sát vật nuôi, kiểm soát môi trường và xây dựng quy trình quản lý phù hợp với điều kiện thực tế.
Các giải pháp sinh học có thể trở thành một phần trong hệ thống quản lý đó, tùy vào mục tiêu, điều kiện ao và nhu cầu thực tế của người nuôi.
Người nuôi có thể tham khảo danh mục sản phẩm và giải pháp sinh học của CANCO để tìm hiểu thêm.
Một vụ nuôi tốt bắt đầu từ khả năng kiểm soát
Kháng sinh là một công cụ quan trọng trong thú y khi được sử dụng đúng chỉ định. Nhưng một vụ nuôi bền vững không thể chỉ dựa vào thuốc.
Điều cần xây dựng trước hết là một hệ thống có khả năng quan sát – kiểm tra – phòng ngừa – ghi nhận – truy xuất.
Khi người nuôi hiểu được diễn biến của ao và có dữ liệu đầy đủ, việc đưa ra quyết định cũng sẽ chủ động hơn.
Đó không chỉ là câu chuyện của một loại thuốc, mà là câu chuyện về cách chúng ta tạo ra một nguồn thủy sản an toàn, có kiểm soát và có giá trị hơn.
CANCO – đồng hành cùng người nuôi từ quản lý môi trường đến xây dựng một quy trình nuôi chủ động và bền vững.
