Để thủy sản Việt Nam phát triển bền vững, việc thực hiện các cam kết quốc tế, tăng cường chống khai thác IUU và minh bạch chuỗi cung ứng cần được triển khai đồng bộ từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất.
Chống khai thác IUU đang là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình hội nhập và phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam. Khi các thị trường quốc tế ngày càng chú trọng nguồn gốc sản phẩm, tính hợp pháp của hoạt động khai thác và trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi biển, việc thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế trở thành yêu cầu cần được triển khai đồng bộ từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và người hoạt động trong ngành.
Ngày 21/05/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đã ban hành Quyết định số 48/QĐ-BCĐIUU về Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo. Văn bản này xác định rõ hơn nguyên tắc phối hợp, trách nhiệm của các thành viên và cơ chế tổ chức thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU, hướng đến phát triển bền vững ngành thủy sản.
Đây là một bước hoàn thiện về cơ chế điều phối và quản lý, góp phần tăng cường năng lực thực hiện các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam tham gia và ký kết.
Vì sao ngành thủy sản phải đáp ứng các thông lệ và cam kết quốc tế?
Thủy sản là ngành kinh tế có hoạt động gắn liền với môi trường biển, nguồn lợi tự nhiên, thương mại quốc tế và sinh kế của cộng đồng ven biển.
Do đó, hoạt động sản xuất và khai thác thủy sản không chỉ chịu sự điều chỉnh của pháp luật trong nước mà còn liên quan đến các điều ước, hiệp định và cơ chế quản lý nghề cá quốc tế.
Những khuôn khổ này hướng đến các mục tiêu quan trọng như:
- Ngăn chặn hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp.
- Bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn lợi thủy sản.
- Tăng cường quản lý hoạt động tàu cá và kiểm soát nguồn gốc sản phẩm.
- Nâng cao tính minh bạch trong hoạt động khai thác và thương mại.
- Thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong quản lý nghề cá.
Đối với Việt Nam, việc thực hiện các cam kết này có ý nghĩa cả về quản lý tài nguyên lẫn khả năng tham gia thị trường quốc tế.
Khi sản phẩm thủy sản được đưa vào chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu về tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc ngày càng được chú trọng.
Vì vậy, phát triển thủy sản bền vững không thể chỉ tập trung vào sản lượng khai thác hoặc giá trị xuất khẩu. Ngành cần đồng thời cải thiện chất lượng quản lý, bảo vệ nguồn lợi và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi.
Chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm trong hội nhập nghề cá
IUU là viết tắt của Illegal, Unreported and Unregulated Fishing, có nghĩa là khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.
Theo cách phân loại của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), hoạt động khai thác IUU bao gồm ba nhóm chính:
Khai thác bất hợp pháp (Illegal): Hoạt động đánh bắt vi phạm pháp luật quốc gia hoặc các quy định quản lý nghề cá quốc tế có liên quan.
Khai thác không báo cáo (Unreported): Hoạt động đánh bắt hoặc sản lượng khai thác không được báo cáo, báo cáo thiếu hoặc báo cáo sai theo quy định.
Khai thác không theo quy định (Unregulated): Hoạt động đánh bắt không tuân thủ các biện pháp quản lý và bảo tồn nguồn lợi được áp dụng trong những khu vực hoặc phạm vi nghề cá có liên quan.
IUU không chỉ làm suy giảm nguồn lợi thủy sản mà còn tạo ra sự cạnh tranh không công bằng đối với những tổ chức, cá nhân tuân thủ quy định.
Ngoài ra, sản phẩm có nguồn gốc từ hoạt động khai thác IUU có thể bị ngăn chặn trong chuỗi thương mại quốc tế, ảnh hưởng đến uy tín của ngành và khả năng tiếp cận thị trường.
Do đó, công tác chống khai thác IUU cần được thực hiện đồng thời thông qua quản lý đội tàu, giám sát hoạt động khai thác, kiểm soát nguồn gốc sản phẩm và thực thi pháp luật.
Việt Nam hoàn thiện cơ chế điều phối thực hiện cam kết quốc tế
Một nội dung quan trọng trong quá trình tăng cường quản lý nghề cá là kiện toàn Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU.
Ban Chỉ đạo được thành lập theo Quyết định số 596/QĐ-TTg ngày 20/05/2019 của Thủ tướng Chính phủ và được kiện toàn tại Quyết định số 815/QĐ-TTg ngày 07/05/2026.
Tiếp đó, ngày 21/05/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo, ký ban hành Quyết định số 48/QĐ-BCĐIUU về Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo.
Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký.
Theo quy chế, Ban Chỉ đạo có chức năng tham mưu, giúp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, phối hợp giải quyết các nhiệm vụ quan trọng, liên ngành liên quan đến chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản.
Hoạt động của Ban Chỉ đạo phải đáp ứng thông lệ quốc tế, các công ước và hiệp định quốc tế mà Việt Nam tham gia, ký kết, đồng thời phù hợp với quy định của các tổ chức nghề cá khu vực và quốc tế.
Điểm đáng chú ý là cơ chế mới nhấn mạnh vai trò phối hợp giữa các cơ quan thay vì giao toàn bộ trách nhiệm cho một đơn vị riêng lẻ.
Điều này phù hợp với tính chất liên ngành của công tác quản lý nghề cá, bởi kiểm soát khai thác IUU liên quan đến nhiều lĩnh vực như quản lý tàu cá, kiểm soát hoạt động trên biển, an ninh, thực thi pháp luật, thương mại và truy xuất nguồn gốc.
Những nguyên tắc quan trọng trong hoạt động của Ban Chỉ đạo
Quyết định số 48/QĐ-BCĐIUU quy định một số nguyên tắc tổ chức hoạt động nhằm bảo đảm việc chỉ đạo và triển khai nhiệm vụ được thống nhất.
1. Phối hợp liên ngành nhưng không làm thay cơ quan chuyên môn
Ban Chỉ đạo giữ vai trò điều phối, chỉ đạo, kiểm tra và thúc đẩy sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.
Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo không làm thay chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan và người đứng đầu trong hệ thống hành chính nhà nước.
Mỗi đơn vị vẫn phải chịu trách nhiệm đối với nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý của mình.
Cách tổ chức này giúp phân định rõ trách nhiệm, hạn chế tình trạng chồng chéo và nâng cao tính chủ động trong triển khai công việc.
2. Đề cao trách nhiệm cá nhân của từng thành viên
Các thành viên Ban Chỉ đạo làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, nhưng phải chịu trách nhiệm về nhiệm vụ được phân công.
Việc thực hiện nhiệm vụ cần tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục pháp luật.
Bên cạnh đó, các thành viên có trách nhiệm chủ động trao đổi thông tin và phối hợp giải quyết công việc theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
3. Tăng cường chế độ thông tin và báo cáo
Quy chế yêu cầu duy trì cơ chế trao đổi thông tin và báo cáo giữa các thành viên Ban Chỉ đạo.
Các thành viên phải chủ động báo cáo tình hình, kết quả thực hiện nhiệm vụ; đồng thời kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Thông tin được tổng hợp theo định kỳ và khi có yêu cầu, tạo cơ sở để Ban Chỉ đạo theo dõi tiến độ và đánh giá tình hình triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Trách nhiệm của các cơ quan trong việc chống khai thác IUU
Một trong những điểm quan trọng của Quyết định 48/QĐ-BCĐIUU là phân công trách nhiệm cụ thể cho Trưởng Ban, các Phó Trưởng Ban và thành viên Ban Chỉ đạo.
Trách nhiệm của Trưởng Ban Chỉ đạo
Trưởng Ban có trách nhiệm chỉ đạo toàn diện hoạt động của Ban Chỉ đạo, phê duyệt kế hoạch công tác và chủ trì các cuộc họp.
Một nhiệm vụ đáng chú ý là chỉ đạo công tác thông tin, truyền thông và làm việc với các đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) liên quan đến chống khai thác IUU.
Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong quá trình Việt Nam triển khai các biện pháp khắc phục cảnh báo về khai thác thủy sản bất hợp pháp.
Trách nhiệm của các Phó Trưởng Ban
Phó Trưởng Ban thường trực hỗ trợ điều phối các hoạt động chung, xử lý công việc thuộc phạm vi của cơ quan thường trực và chuẩn bị báo cáo phục vụ hoạt động của Ban Chỉ đạo.
Các Phó Trưởng Ban có trách nhiệm giúp Trưởng Ban tổ chức triển khai chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ tại các bộ, ngành và địa phương.
Đặc biệt, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao làm Tổ trưởng Tổ công tác liên ngành về IUU.
Trách nhiệm của các thành viên Ban Chỉ đạo
Các thành viên có trách nhiệm tham mưu giải pháp trong lĩnh vực phụ trách, xây dựng kế hoạch công tác và trực tiếp chỉ đạo việc triển khai những nhiệm vụ liên quan đến chống khai thác IUU.
Một yêu cầu quan trọng là lồng ghép nhiệm vụ chống khai thác IUU vào chiến lược, chương trình, đề án và dự án của cơ quan quản lý.
Quy chế cũng quy định trách nhiệm của các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá trong việc phối hợp thực hiện nhiệm vụ được giao.
Như vậy, hoạt động chống khai thác IUU được tổ chức theo cơ chế phối hợp rộng, từ cấp trung ương đến địa phương.
Vai trò của việc phối hợp với Ủy ban châu Âu
Một nội dung được nhấn mạnh trong Quyết định 48 là nhiệm vụ chuẩn bị và tổ chức làm việc với các đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu.
Việc chuẩn bị này đòi hỏi các cơ quan liên quan phải chủ động tổng hợp thông tin, báo cáo kết quả triển khai và phối hợp xử lý những vấn đề thuộc phạm vi quản lý.
Không chỉ dừng ở việc cung cấp hồ sơ, công tác phối hợp còn cần thể hiện được kết quả thực hiện các biện pháp quản lý và kiểm soát trong thực tế.
Đây là một phần trong nỗ lực của Việt Nam nhằm khắc phục những tồn tại liên quan đến khai thác IUU và đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Cần lưu ý, việc ban hành Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo không đồng nghĩa cảnh báo IUU được tự động gỡ bỏ. Kết quả còn phụ thuộc vào việc triển khai thực chất các biện pháp, mức độ tuân thủ và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
Doanh nghiệp và người sản xuất cần quan tâm gì?
Việc thực hiện các cam kết quốc tế không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước. Doanh nghiệp và các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng cũng cần nâng cao năng lực quản lý và tuân thủ.
Đối với thủy sản khai thác, những nội dung cần quan tâm bao gồm tính hợp pháp của hoạt động đánh bắt, thông tin nguồn gốc nguyên liệu, hồ sơ khai thác và khả năng đối chiếu dữ liệu trong chuỗi thu mua, chế biến.
Đối với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, cần chú trọng kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào, lưu trữ hồ sơ và xây dựng hệ thống truy xuất có khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng và thị trường nhập khẩu.
Đối với ngành nuôi tôm, cần chủ động chuẩn hóa hồ sơ sản xuất
Cần phân biệt rõ rằng công tác chống khai thác IUU trực tiếp điều chỉnh hoạt động khai thác thủy sản, không đồng nghĩa các hộ nuôi tôm trong ao phải thực hiện những quy định dành riêng cho tàu cá.
Tuy nhiên, định hướng minh bạch và phát triển bền vững của toàn ngành cũng có ý nghĩa đối với hoạt động nuôi trồng.
Người nuôi tôm nên quan tâm đến một số nội dung:
Quản lý nguồn gốc đầu vào: Lưu trữ thông tin về con giống, thức ăn và các sản phẩm được sử dụng trong vụ nuôi.
Ghi chép nhật ký sản xuất: Theo dõi thời điểm thả giống, lượng thức ăn, diễn biến môi trường, biện pháp xử lý và kết quả thu hoạch.
Kiểm soát môi trường ao nuôi: Theo dõi các chỉ tiêu phù hợp, quản lý nguồn nước và chất thải, hạn chế những tác động bất lợi đến môi trường xung quanh.
Minh bạch thông tin thu hoạch: Ghi nhận thời điểm, sản lượng và đơn vị thu mua để hỗ trợ việc đối chiếu thông tin vùng nguyên liệu.
Những hoạt động này giúp cơ sở nuôi chủ động hơn trong quản lý và có nền tảng tốt hơn khi tham gia các chuỗi cung ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc hoặc chứng nhận bền vững.
Người nuôi có thể tham khảo thêm bài viết Màu nước ao nuôi tôm: Vì sao cần duy trì hệ tảo ổn định? để tìm hiểu vai trò của việc theo dõi môi trường trong quá trình sản xuất.
Phát triển thủy sản bền vững cần sự phối hợp của toàn chuỗi
Việc đáp ứng các thông lệ và cam kết quốc tế cần được nhìn nhận như một quá trình dài hạn, không chỉ là nhiệm vụ trước mỗi đợt kiểm tra hoặc khi có yêu cầu từ thị trường.
Đối với hoạt động khai thác, trọng tâm là quản lý đội tàu, kiểm soát tính hợp pháp của hoạt động đánh bắt và phối hợp thực hiện các biện pháp bảo tồn nguồn lợi.
Đối với nuôi trồng, cần cải thiện quy trình sản xuất, kiểm soát môi trường, sức khỏe thủy sản và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đối với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, việc quản lý nguyên liệu và minh bạch thông tin sản phẩm là những yếu tố quan trọng để xây dựng chuỗi cung ứng có trách nhiệm.
Các mắt xích này có phạm vi quản lý khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu nâng cao uy tín, chất lượng và khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam.
CANCO đồng hành cùng người nuôi trong phát triển nuôi tôm bền vững
Trong bối cảnh ngành thủy sản ngày càng chú trọng trách nhiệm môi trường và tính minh bạch của chuỗi sản xuất, quản lý tốt điều kiện vùng nuôi là một trong những nền tảng quan trọng đối với ngành tôm.
CANCO tập trung giới thiệu các giải pháp sinh học phục vụ quản lý môi trường và hệ vi sinh trong ao nuôi thủy sản.
Người nuôi có thể tham khảo danh mục sản phẩm CANCO để tìm hiểu các giải pháp hiện có, lựa chọn theo tình trạng thực tế của ao và hướng dẫn kỹ thuật tương ứng.
Cần lưu ý rằng sử dụng sản phẩm xử lý môi trường không tự động đồng nghĩa cơ sở đã đáp ứng tiêu chuẩn bền vững hoặc yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Việc đáp ứng các yêu cầu này cần được đánh giá trên toàn bộ quy trình sản xuất và hồ sơ liên quan.
Kết luận
Việc ban hành Quyết định số 48/QĐ-BCĐIUU ngày 21/05/2026 góp phần hoàn thiện cơ chế điều phối và phân công trách nhiệm trong công tác chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản.
Thông qua việc tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, Việt Nam có thêm cơ sở tổ chức thực hiện các cam kết quốc tế, nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá và chuẩn bị tốt hơn cho hoạt động làm việc với các tổ chức quốc tế.
Đối với toàn ngành, phát triển bền vững cần được triển khai đồng bộ từ khai thác, nuôi trồng đến chế biến và xuất khẩu. Trong đó, tính hợp pháp của nguyên liệu khai thác, chất lượng sản xuất, quản lý môi trường và truy xuất nguồn gốc đều có vai trò quan trọng.
Chủ động tuân thủ quy định và nâng cao năng lực quản lý ngay từ từng cơ sở sản xuất sẽ góp phần củng cố uy tín và sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Nguồn tham khảo:
- Tổng cục Thủy sản – Thủy sản Việt Nam đáp ứng thông lệ quốc tế, công ước, hiệp định quốc tế phát triển bền vững.
- Báo Điện tử Chính phủ – Ban hành Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo về IUU.
- Quyết định số 48/QĐ-BCĐIUU ngày 21/05/2026 – Cổng Thông tin văn bản Chính phủ.
- FAO – What is IUU fishing?.
Nội dung được biên soạn lại theo hướng phân tích cơ chế phối hợp và tác động đến chuỗi thủy sản Việt Nam, không sao chép nguyên văn bài nguồn.
